โครงการริมน้ำยานนาวา

main

Introduction

 

ที่มาและความสำคัญ

    แม่น้ำเจ้าพระยาพื้นที่ที่น่ารื่นรมย์ของกรุงเทพมหานครอู่อารยธรรมและทำเลยุทธศาสตร์ของการพัฒนาเมืองตั้งแต่อดีตจนปัจจุบัน หากแต่พื้นที่ริมน้ำที่สามารถใช้งานได้อย่าง “สาธารณะ” นั้นมีอยู่อย่างจำกัดมาก จากการศึกษาพบว่า ระยะทางริมน้ำของสองฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา จากสะพานกรุงธน ถึงสะพานกรุงเทพ (ช่วงพื้นที่เมืองชั้นใน หรือ inner city areas ที่มีความหนาแน่นสูง) ยาวประมาณ 24 กิโลเมตร แต่พื้นที่สาธารณะที่ผู้คนสามารถเข้าไปใช้เพื่อทำกิจกรรมต่าง ๆ ได้นั้นมีเพียง 3.5 กิโลเมตร หรือคิดเป็นร้อยละ 14 เท่านั้น จึงไม่แปลกใจที่พื้นที่ริมน้ำเหล่านี้จะเบียดเสียดแออัดไปด้วยผู้คนที่แย่งกันจับจองแย่งกันใช้ในช่วงเทศกาล

          นอกจากนี้ รูปแบบการพัฒนาพื้นที่ริมน้ำเจ้าพระยาที่ผ่านมา ส่วนใหญ่จำกัดเพียงการพัฒนาโรงแรมหรือศูนย์การค้า มิใช่การพัฒนา “ย่านริมน้ำ” หรือ Riverfront neighborhood ที่มีการวางแผนและพัฒนาพื้นที่ร่วมกันอย่างบูรณาการ เป็นเอกภาพระหว่างเจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดิน เพื่อสมดุลของผลตอบแทนการลงทุนและประโยชน์สาธารณะ

 

 

 

 

 

       ด้วยสภาพปัญหาของพื้นที่ริมน้ำ ศูนย์ออกแบบและพัฒนาเมือง ภายใต้การสนับสนุนของ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) จึงได้จัดทำโครงการริมน้ำยานนาวาเพื่อพัฒนาพื้นที่ย่านยานนาวา ให้เป็นพื้นที่ริมน้ำที่สำคัญของกรุงเทพมหานคร เนื่องจากเป็นพื้นที่ศักยภาพสูงสุดในการเป็นพื้นที่นำร่องการพัฒนาฟื้นฟูพื้นที่ริมน้ำของกรุงเทพ มหานครและประเทศไทย ที่ตั้งโครงการที่ต่อเนื่องกับย่านศูนย์กลางธุรกิจใจกลางเมือง บางรัก-สีลม-สาทร และติดริมแม่น้ำเจ้าพระยา พื้นที่โครงการครอบคลุมพื้นที่ตั้งแต่เชิง สะพานตากสินจนถึงโรงแรมชาเทรียม คิดเป็นระยะทางยาวกว่า 1.2 กิโลเมตร พื้นที่ โครงการริมน้ำยานนาวามีศักยภาพสูงสุดในการฟื้นฟูด้วยสาเหตุสำคัญ 4 ประการ

1) ที่ตั้งของพื้นที่โครงการ : มีความต่อเนื่องกับย่านศูนย์กลางธุรกิจใจกลางเมือง บางรัก- สีลม-สาทร (Bangkok CBD)

2) การเข้าถึงพื้นที่โครงการ : มีความสะดวกด้านคมนาคมทั้งระบบรถ-ราง-เรือ

3) การขาดแคลนพื้นที่สาธารณะเพื่อสุขภาวะที่ดี : ย่านบางรัก-ยานนาวา-บางคอแหลม เป็นย่านที่อยู่อาศัยหนาแน่นสูง แต่ยังขาดแคลนพื้นที่โล่งเพื่อกิจกรรมนันทนาการ ออกกำลังกาย และพบปะสังสรรค์

 

4) กรรมสิทธิ์ที่ดิน : ที่ดินแปลงใหญ่ที่กว่าร้อยละ 85 ของพื้นที่ทั้งหมด เป็นของหน่วยงานรัฐ และศาสนสถาน จึงมีความเหมาะสมในเชิงกลยุทธ์ที่จะสร้างกระบวนการผลักดันให้ เกิดการ พัฒนาพื้นที่อย่างบูรณาการร่วมกันระหว่างผู้ถือกรรมสิทธิ์ที่ดินที่สมดุลระหว่าง ประโยชน์สาธารณะและ ผลตอบแทนทางการลงทุนอาจกล่าวได้ว่าพื้นที่ริมแม่น้ำส่วนนี้มีศักยภาพพัฒนาไปสู่ พื้นที่ริมน้ำแห่งประเทศไทย” (The Riverfront of Thailand) 

 

 

 

วัตถุประสงค์

(1) ปัญหาของการพัฒนาที่ผ่านมา คิดทำแบบแยกส่วน

  

       ในปัจจุบันพื้นที่ริมน้ำย่านยานนาวาหลายแห่งได้ซบเซาลงหรือถูกปล่อยให้ทิ้งร้าง ทั้งๆ ที่มีศักยภาพสูง  อีกทั้งการพัฒนาที่เกิดขึ้นเป็นการดำเนินการแบบแยกส่วน แยกกันทำ ไม่ว่าจะโดยนักพัฒนาที่ดินภาคเอกชนหรือหน่วยงานของรัฐ จึงทำให้ไม่เกิดการผนึกกำลังที่ทำให้พื้นที่ทั้งหมดต่อเนื่องกันอย่างเป็นเอกภาพ ดังที่เกิดขึ้นตามตัวอย่างในต่างประเทศ  การพัฒนาที่เกิดขึ้นจึงไม่สมน้ำสมเนื้อกับศักยภาพสูงสุดของพื้นที่  อีกทั้งการพัฒนาที่ดินที่ผ่านมามักเป็นการตอบสนองความต้องการในการลงทุนที่อาจให้ความสำคัญน้อยกับประโยชน์สาธารณะและสังคมโดยรวม

 

(2) พื้นที่ริมน้ำที่หายไปจากใจผู้คน        

         ในเดือนสิงหาคม 2557 คณะทำงานได้รวบรวมข้อมูลด้านความคิดเห็นผู้คนย่านยานนาวาที่มีต่อพื้นที่ริมน้ำ 2 วิธี คือ การสำรวจโดยใช้แบบสอบถาม และการสำรวจโดยการใช้การสนทนากลุ่ม ได้ผลลัพธ์ดังนี้

          1) ผลการสำรวจแบบสอบถามความคิดเห็นของผู้คนย่านยานนาวาที่มีต่อพื้นที่ริมน้ำจำนวน 200 คน พบว่าประมาณร้อยละ 20 ของผู้ตอบแบบสอบถาม “ไม่ทราบถึงการมีอยู่ของพื้นที่ริมน้ำ” แม้ว่าพวกเขาเหล่านั้นจะอยู่อาศัย เดินทาง ใช้ชีวิตห่างจากแม่น้ำไปประมาณ 200-300 เมตรเท่านั้นเอง  และพบว่าคนส่วนใหญ่ต้องการพื้นที่ริมน้ำประเภท สวนสาธารณะมากที่สุด รองลงมาเป็นทางเดินหรือทางจักรยาน และอันดับสามเป็นลานกีฬาหรือสนามเด็กเล่น (อ่านรายละเอียดเพิ่มเติม)

 

          2) ผลการสำรวจโดยการใช้การสนทนากลุ่มกับชุมชนย่านยานนาวา พบว่าผู้คนต้องการที่จะให้มีการพัฒนาพื้นที่ริมน้ำโดยพัฒนาและเพิ่มพื้นที่กิจกรรมริมน้ำให้มากขึ้น ,ปรับปรุงสวนสาธารณะใต้บีทีเอสให้สามารถใช้งานได้จริง, ปรับปรุงสภาพแวดล้อม และปรับเปลี่ยนการใช้งานพื้นที่องค์การสะพานปลาให้เหมาะสม, ปรับปรุงการเข้าถึงริมน้ำ เช่น ท่าเรือ ตรอก ซอย และปรับปรุงอู่เรือกรุงเทพ ให้ประชาชนสามารถใช้งานได้  (อ่านรายละเอียดเพิ่มเติม)

 

 

(3) จุดเริ่มต้นของกระบวนการพัฒนาแบบร่วมหารือ

            ศูนย์ออกแบบและพัฒนาเมือง หรือUddCเห็นโอกาสในการพลิกฟื้นย่านยานนาวาที่ปัจจุบันประสบปัญหาซบเซาและถูกปล่อยให้อยู่ในสภาพเสื่อมโทรม สู่ ต้นแบบการพัฒนาพื้นที่ริมน้ำของประเทศไทย” (The Riverfront of Thailand) และริเริ่มโครงการศึกษาการพัฒนาฟื้นฟูย่านริมน้ำยานนาวาแบบพหุภาคี ในเดือนกันยายน 2556 ได้ร่วมกับเครือข่ายภาคีพัฒนาจากภาคการศึกษา และสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) นำไปสู่แนวคิดการพัฒนาฟื้นฟูย่านที่สำคัญ โดยมีแนวคิดหลัก 7 ข้อดังนี้

1)   การฟื้นฟูและพัฒนาพื้นที่ร่วมกันอย่างบูรณาการเป็นเอกภาพระหว่างเจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดินและไม่มีการเวนคืนที่ดิน

2)      การออกแบบเครือข่ายพื้นที่สาธารณะริมน้ำที่มีคุณภาพและสัดส่วนสูง

3)      การออกแบบเขื่อนกันน้ำที่สร้างสรรค์ อเนกประโยชน์ และเหมาะสมกับพื้นที่สาธารณะริมน้ำ

4)      การฟื้นฟูพื้นที่เสริมมูลค่าของพื้นที่และอาคารเก่า ควบคู่กับการอนุรักษ์โบราณสถานและมรดกวัฒนธรรมสำคัญ

5)      การส่งเสริมการพัฒนาที่อยู่อาศัยและสาธารณูปการสำหรับคนทุกกลุ่ม

6)      การออกแบบระบบขนส่งมวลชนที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม

      7)      การออกแบบโครงการให้เป็นจุดหมายตา (Landmark) สำคัญของแม่น้ำเจ้าพระยา และเชื่อมโยงกับแหล่งมรดกวัฒนธรรมและโครงการพัฒนาพื้นที่ริมน้ำแห่งอื่น

 

 

 

     ศูนย์ฯได้นำแนวคิดดังกล่าวมานำเสนอต่อเจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดิน ชุมชนในพื้นที่และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ต่อมาในเดือนสิงหาคม-กันยายน 2556 จึงได้มีการจัดการประชุมภาคียุทธศาสตร์ย่านยานนาวาครั้งที่ 1และ การประชุมภาคียุทธศาสตร์ย่านยานนาวาครั้งที่ 2  ซึ่งถือเป็นการร่วมหารือครั้งสำคัญประกอบด้วยภาคีกลุ่มต่างๆ ได้แก่ เจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดิน ชุมชนและองค์กรภาคประชาสังคม หน่วยงานที่มีหน้าที่ด้านการวางแผนและพัฒนาสาธารณูปโภคสาธารณูปการ หน่วยงานที่มีหน้าที่ด้านการส่งเสริมพื้นที่สุขภาวะและสังคม และหน่วยงานที่มีศักยภาพด้านการพัฒนาเมืองและอสังหาริมทรัพย์

          ข้อสรุปสำคัญจากการประชุม คือ ภาคียุทธศาสตร์ที่เข้าร่วมประชุม มีความคิดเห็นในทิศทางเดียวกัน กล่าวคือ เห็นด้วยกับข้อเสนอโครงการพัฒนาฟื้นฟูยานนาวาแบบพหุภาคี และให้ UddCทำหน้าที่เป็นแกนกลางในการสร้างกระบวนการประสานและบูรณาการผลประโยชน์ของทุกฝ่ายเข้าด้วยกัน เพื่อผลักดันให้การพัฒนาที่เกิดขึ้นมีผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรม

          นำไปสู่การประชุมภาคียุทธศาสตร์ย่านยานนาวาครั้งที่ 3 ซึ่งจัดขึ้นในเดือนตุลาคม 2557 เพื่อสานต่อกระบวนการร่วมหารือระหว่างผู้มีส่วนร่วมในการพัฒนา ประกอบด้วยกลุ่มต่าง ๆ ดังนี้ 1) เจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดิน 2) ชุมชนและองค์กรภาคประชาสังคม 3) หน่วยงานที่มีหน้าที่ด้านการวางแผนและพัฒนาสาธารณูปโภคสาธารณูปการ  4)  หน่วยงานที่มีหน้าที่ด้านการส่งเสริมพื้นที่สุขภาวะและสังคม  5) หน่วยงานที่มีศักยภาพด้านการพัฒนาเมืองและอสังหาริมทรัพย์  6) ผู้เชี่ยวชาญด้านการวางแผนและออกแบบ     

 

 

คณะทำงานเฉพาะกิจ (Taskforce)

 

          ข้อสรุปการประชุมภาคีฯครั้งที่ 3 คือ ที่ประชุมมีมติเห็นด้วยกับโครงการพัฒนาพื้นที่ริมน้ำแบบพหุภาคี เชื่อมโยงพื้นที่ริมน้ำ ระยะทาง 1.2 กิโลเมตร และจัดตั้ง คณะทำงานเฉพาะกิจ การพัฒนาพื้นที่ริมน้ำเพื่อร่วมออกแบบวางผังพื้นที่ริมน้ำในช่วงพฤศจิกายน 2557-มกราคม 2558 โดย UddC เป็นตัวกลางในการประสานเจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดิน และหน่วยงานที่มีหน้าที่เกี่ยวข้อง

          ในการประชุมคณะทำงานเฉพาะกิจฯ การประชุมได้รับความร่วมมือจากตัวแทนจากส่วนต่าง ๆ ดังนี้

 

1)      ตัวแทนเจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดิน ได้แก่ กรมทางหลวงชนบท วัดยานนาวา, บริษัท อู่กรุงเทพ จำกัด ,เจ้าของที่ดินรายย่อย, กรมธนารักษ์, องค์การสะพานปลา, วัดสุทธิวราราม, บริษัท คันทรี่ กรุ๊ป ดีเวลอปเมนท์ จำกัด (มหาชน)

2)     สำนักผังเมือง และสำนักการระบายน้ำ กรุงเทพมหานคร

3)     กรมเจ้าท่า


 

 

  การประชุมคณะทำงานเฉพาะกิจฯ มีจุดมุ่งหมายในการจัดทำผังแม่บทพื้นที่ริมน้ำและผังรายละเอียดพื้นที่ยุทธศาสตร์ ที่มีความเป็นไปได้ในการดำเนินการ และแนวทางในการบริหารจัดการพื้นที่และสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมของภาคียุทธศาสตร์ โดยการสนับสนุนข้อมูล และให้ความเห็นต่อผังแม่บทพื้นทีริมน้ำและผังรายละเอียดพื้นที่ยุทธศาสตร์

 

      จากการประชุมทั้งหมด 5 ครั้ง คณะทำงานเฉพาะกิจฯ ได้ข้อสรุปแนวทางในการดำเนินโครงการริมน้ำยานนาวา และการออกแบบพื้นที่ริมน้ำยานนาวา ดังนี้

·  

(4.1) แนวคิดในการดำเนินโครงการ

          ·     พื้นที่สาธารณะ ทางเดิน ทางจักรยานริมน้ำคุณภาพสูงเพื่อสุขภาวะที่ดียาวต่อเนื่อง  กัน 1.2 กิโลเมตร ใจกลางกรุงเทพมหานคร

         ·     พื้นที่สาธารณะที่ออกแบบเพื่อคนทุกกลุ่ม (inclusive & universal design)

         ·      รูปแบบเขื่อนริมน้ำอเนกประโยชน์ ที่บูรณาการเงื่อนไขทางวิศวกรรม ประโยชน์      สาธารณะและการสร้างสรรค์ภูมิทัศน์

         ·      การพลิกฟื้นและพัฒนาฟื้นฟูย่านยานนาวา ซึ่งเป็นประวัติศาสตร์หน้าสำคัญของกรุงเทพฯ

         ·     การกระตุ้นการพัฒนาเศรษฐกิจสังคมภายในของย่าน

         ·     การเพิ่มความหลากหลายให้กับย่านท่องเที่ยวของกรุงเทพฯ

         ·     การกระตุ้นการพัฒนาฟื้นฟูของย่านในระยะยาว

         ·     การสร้างกลุ่มพลเมืองที่กระตือรือร้น (Active citizen) และสร้างเครือข่าย

           (Institutionalized network) ในการพัฒนาฟื้นฟูเมือง ที่จะช่วยขับเคลื่อนโครงการ           ในอนาคต

 

 

 

 

 (4.2) ตัวอย่างข้อเสนอการออกแบบพื้นที่ริมน้ำ

 

บริเวณวัดยานนาวา

- ปัจจุบัน

 

 

-ข้อเสนอการออกแบบ  

 

 

 

บริเวณโครงการ The Landmark Waterfron

-ปัจจุบัน

 

- ข้อเสนอการออกแบบ

 

 

(4.3) สรุปจุดเด่นของกระบวนการโครงการริมน้ำยานนาวา

       1)      การพัฒนาเมืองที่เจ้าของที่ดินร่วมกันวางแผนพัฒนาแบบไม่แยกส่วนกรรมสิทธิ์ที่ดิน และไม่มีการเวนคืน

 

       2)      กระบวนการพัฒนาที่ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย และภาคียุทธศาสตร์ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคชุมชน  มามีส่วนร่วมตั้งแต่กระบวนการร่วมหารือไปจนการพัฒนาและการบริหารจัดการ(PPCP : Public Private Community Partnership)

 

 

 

 

 

 

 

 

 (5) งานเวทีรับฟังความคิดเห็นสาธารณะ

          ศูนย์ออกแบบและพัฒนาเมืองจัดงานเวทีรับฟังความคิดเห็นสาธารณะ เมื่อวันที่5 กุมภาพันธ์ 2558  ณ วอเทอร์ฟรอนท์ พรอมานาด โรงแรมแม่น้า รามาดาพลาซ่า ถ.เจริญกรุง

          งานในครั้งนี้มีผู้เข้าร่วมจากภาคียุทธศาสตร์และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียกลุ่มต่างๆ อาทิ เจ้าของกรรมสิทธิ์ที่ดินรายใหญ่และรายย่อย หน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้อง หน่วยงานที่มีศักยภาพด้านการพัฒนาเมืองและอสังหาริมทรัพย์ภาคประชาสังคม ตัวแทนผู้ใช้งานพื้นที่ที่หลากหลาย ประชาชนทั่วไป และสื่อมวลชน โดยมีวัตถุประสงค์ในการจัดงานเพื่อนำเสนอผลลัพธ์ของโครงการซึ่งประกอบด้วยผังแม่บทพื้นที่ริมน้ำผังรายละเอียด พื้นที่ยุทธศาสตร์ริมน้ำ ข้อเสนอแนะเชิงการบริหารจัดการพื้นที่หลังโครงการเสร็จสมบูรณ์ , รับฟังความคิดเห็นและข้อเสนอแนะจากสาธารณะ  และร่วมสนับสนุนและผลักดันโครงการให้เกิดเป็นรูปธรรม

 

 

         ผลการจัดงานเวทีรับฟังความคิดเห็นได้รับความสนใจจากสื่อมวลชน ประชาชนนิสิตนักศึกษา หน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชน ภาคประชาสังคม ซึ่งมีผู้เข้าร่วมกว่า 250 ท่าน และยังส่งผลให้โครงการริมน้ำยานนาวา ได้สร้างแรงกระตุ้นในความตระหนักรู้ถึงประโยชน์ของการฟื้นฟูพื้นที่ริมน้ำสาธารณะอื่นๆด้วย 

 

 

 

 

        

       http://www.yannawariverfront.org/

    https://www.facebook.com/YannawaRiverfront

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Project Progress
12 พฤษภาคม 2015

“กรุงเทพฯ 250: อนาคต โอกาส ความหลากหลายของทุกคน”

12 พฤษภาคม 2015

10 เทนรด์การใช้ชีวิตเมือง

12 พฤษภาคม 2015

8 ย่านใหม่ของกรุงเทพฯ

12 พฤษภาคม 2015

6 การเปลี่ยนแปลงด้านกายภาพทีสำคัญ

04 เมษายน 2015

การประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อการออกแบบพื้นที่ยุทธศาสตร์ ย่านกะดีจีน-คลองสาน

กำลังปรับปรุงข้อมูล

22 กุมภาพันธ์ 2015

การประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อการสร้างอนาคตย่านกะดีจีน-คลองสาน

กำลังปรับปรุงข้อมูล

12 กุมภาพันธ์ 2015

งานเปิดตัวโครงการเมืองเดินได้ – เมืองเดินดี

12 กุมภาพันธ์ 2015

GoodWalk Score

05 กุมภาพันธ์ 2015

งานเวทีรับฟังความคิดเห็นสาธารณะ

31 มกราคม 2015

การประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อการสร้างภาพอนาคตกรุงเทพมหานคร 2575

กำลังปรับปรุงข้อมูล

หน้า