เปิดพื้นที่เชื่อมเมือง ศูนย์การเรียนรู้แบงค์ชาติ

 

สำหรับคนที่ใช้เรือโดยสารเป็นประจำหรือผู้ที่คุ้นเคยกับย่านเมืองเก่าแถวบางลำพูคงรู้จักธนาคารแห่งประเทศไทยหรือแบงค์ชาติที่ตั้งอยู่บริเวณริมแม่น้ำเชิงสะพานพระราม 8 อยู่แล้ว แต่อาจพึ่งสังเกตเห็นอาคารสถาปัตยกรรมยุคโมเดิร์นอีกฟากหนึ่งของสะพานที่เปิดไฟสว่างไสวนอกเวลาราชการ

 

“ศูนย์การเรียนรู้ธนาคารแห่งประเทศไทย” นี้เป็นพื้นที่สาธารณะริมน้ำแห่งใหม่ จากการปรับปรุงกลุ่มอาคารโรงพิมพ์ธนบัตรแห่งแรกของประเทศให้กลายเป็นพื้นที่การเรียนรู้ด้านเศรษฐกิจการเงินที่รวมเอาห้องสมุด พิพิธภัณฑ์ และหอจดหมายเหตุไว้ในที่เดียวเพื่อเปิดให้สาธารณะเข้าใช้งาน

 

 

จุดเปลี่ยน ยื่นมือติดดิน

 

            กว่า 75 ปีที่ธนาคารแห่งประเทศไทยได้ดำเนินงานตามบทบาทธนาคารกลางที่ทำหน้าที่รักษาเสถียรภาพของเศรษฐกิจและระบบสถาบันการเงินของประเทศรวมถึงการผลิตธนบัตรหมุนเวียนในระบบ แต่เป็นที่น่าสังเกตว่าคนทั่วไปน้อยคนที่จะรู้จักและใช้การบริการความรู้การบริหารจัดการการเงินของแบงค์ชาติซึ่งเป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องในชีวิตประจำวันของผู้คน จุดเปลี่ยนจึงเริ่มจากการตั้งคำถาม ทำไมคนเข้าไม่ถึงแบงค์ชาติและความรู้ที่เรามี เราน่าจะทำอะไรที่เป็นการสื่อถึงการยื่นมือและติดดินให้ได้คุณทองอุไร อดีตรองผู้ว่าการด้านบริหารกล่าว

 

“ในช่วงปี 2550 การพิมพ์ธนบัตรถูกย้ายการผลิตออกไปที่โรงพิมพ์แห่งใหม่ ผู้บริหารมีการหารือกันว่าจะใช้ประโยชน์กับโรงพิมพ์ประวัติศาสตร์แห่งแรกนี้ได้อย่างไรบ้าง และได้ข้อสรุปว่าควรใช้พื้นที่นี้เปิดประตูบ้านแบงค์ชาติสู่สาธารณะ” เมื่อนโยบายชัดเจน จึงเป็นที่มาของการเปิดพื้นที่ปรับปรุงบริเวณกลุ่มอาคารโรงพิมพ์ให้เป็นศูนย์การเรียนรู้ เพื่อเชื่อมโยงแบ่งปันความรู้ทางด้านเศรษฐกิจการเงินและการสร้างความเข้าใจในการดำเนินงานของธนาคารกลาง

 

 

 

โรงพิมพ์ธนบัตร อาคารประวัติศาสตร์ที่มีเอกลักษณ์

 

เปิดพื้นที่ สร้างประสบการณ์เรียนรู้

 

เพื่อตอบนโยบายการเชื่อมโยงความรู้สู่สาธารณะ พื้นที่กว่า 2 ใน 3 ของโครงการถูกจัดสรรเปิดให้สาธารณะเข้าถึงได้ ประกอบด้วย ห้องสมุด พิพิธภัณฑ์ธนาคาร หอจดหมายเหตุและพื้นที่นันทนาการ คิดเป็นพื้นที่รวม 12,900 ตารางเมตร จากพื้นที่เขตจำกัดการเข้าถึงปรับเปลี่ยนสู่พื้นที่การเรียนรู้สาธารณะ โจทย์สำคัญของการปรับปรุงพื้นที่จึงเป็นเรื่องของการสร้างความสัมพันธ์ระหว่างพื้นที่ภายในโครงการและการเข้าถึงจากภายนอก รวมถึงความสัมพันธ์กับแม่น้ำและชุมชนโดยรอบ คุณประภากร ผู้อำนวยการศูนย์การเรียนรู้ให้ข้อมูลว่า

 

“เดิมแบงค์ชาติมีห้องสมุดพระองค์เจ้าวิวัฒนไชย และพิพิธภัณฑ์เงินตราอยู่ในพื้นที่อยู่แล้วแต่การเข้าไปใช้บริการค่อนข้างลำบาก ด้วยลักษณะการใช้งานพื้นที่ธนาคารกลางที่เป็นสถานที่ราชการเขตหวงห้ามมีการรักษาความปลอดภัยสูง ในส่วนนี้จึงมีการศึกษาความเป็นไปได้ในการปรับปรุงการใช้ประโยชน์กลุ่มอาคารโรงพิมพ์โดยทีมผู้เชี่ยวชาญจากมหาวิทยาลัยศิลปากร”

 

 

 

ห้องสมุดการเรียนรู้พระองค์เจ้าวิวัฒนไชย

 

 

การสร้างความสัมพันธ์ระหว่างพื้นที่ภายในและการเข้าถึงพื้นที่ต้องคำนึงถึงเงื่อนไขโครงสร้าง ความท้าทายอยู่ที่โครงสร้างที่ยากต่อการปรับเปลี่ยน ด้วยอาคารโรงพิมพ์ธนบัตรต้องรองรับการใช้งานเครื่องจักรขนาดใหญ่และการเก็บรักษาธนบัตรมูลค่าสูง โครงสร้างหลังคาถูกออกแบบโดยใช้คอนกรีตหล่อพาดช่วงกว้างที่มีความแข็งแรงสูงและผนังห้องมั่งคงที่หนาทึบไม่เชื่อมต่อกับพื้นที่อื่น และการออกแบบเปลือกอาคารใหม่ให้เชื่อมต่อมุมมอง ในขณะที่ยังคงอัตลักษณ์ของอาคารเดิมที่โดดเด่นไว้ได้

 

นอกจากความท้าทายทางโครงสร้าง การออกแบบศูนย์การเรียนรู้ให้เป็นสถานที่เปิดให้คนเข้ามาหาความรู้และมีพื้นที่แลกเปลี่ยนต่อยอดความคิดก็เป็นสิ่งสำคัญ ห้องสมุดเฉพาะทางเศรษฐกิจการเงินกินพื้นที่ 2 ชั้นบริเวณโถงริมน้ำ ให้บริการสิ่งพิมพ์กว่า 30,000 รายการ ข้อมูลเปิดสำหรับนักวิจัย และฐานข้อมูลออนไลน์ที่เชื่อมโยงกับห้องสมุดอื่นทั่วโลก รวมถึงพื้นที่ทำงาน co-working เป็นผลจากการสำรวจความต้องการจากกลุ่มเป้าหมายทั้งพนักงาน นักวิชาการ และนักเศรษฐศาสตร์ ส่วนพิพิธภัณฑ์ธนาคารแห่งประเทศไทยกินพื้นที่ 4 ชั้นภายในห้องมั่งคง แสดงนิทรรศการโรงพิมพ์ธนบัตร นิทรรศการประวัติศาสตร์เศรษฐกิจและการเงินของประเทศที่เชื่อมโยงกับเงินตรา รวมถึงประวัติการดำเนินงานของธนาคารแห่งประเทศไทย

 

 

 

 นิทรรศการ BOT experience

 

 

โอกาสการเชื่อมต่อระดับเมือง   

 

ภาพของศูนย์การเรียนรู้ที่มีผู้คนเข้ามาใช้บริการจำนวนมากตั้งแต่เปิดบริการสัปดาห์แรกเป็นเครื่องยืนยันโอกาสในการเชื่อมต่อกับพื้นที่สาธารณะริมน้ำและขยายผลโครงการในอนาคต เมื่อพื้นที่ริมน้ำในการดูแลของาภาครัฐคิดเป็นหนึ่งในสามของความยาวตลอดริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา อีกทั้งโครงการพัฒนาระบบคมนาคมทางรางเชื่อมต่อกับทางเรือในอนาคตยิ่งเพิ่มศักยภาพการเข้าถึงพื้นที่ริมน้ำได้ในหลายจุด จึงเป็นโอกาสในการเชื่อมต่อพื้นที่สาธารณะระดับเมืองให้เป็นโครงข่ายเอื้อประโยชน์ด้านการท่องเที่ยวเชิงการเรียนรู้ในละแวกพื้นที่เกาะรัตนโกสินทร์และพื้นที่เขตเมืองชั้นใน อาทิ พิพิธภัณฑ์ศิริราชพิมุขสถาน นิทรรศน์รัตนโกสินทร์ พิพิธบางลำพู มิวเซียมสยาม และ TCDC เป็นต้น ดังนั้น นอกจากการเปิดพื้นที่เพื่อเชื่อมโยงความรู้แล้วยังเป็นการสร้างประสบการณ์ของเมืองให้แก่สาธารณะอีกทางด้วย

 

 

 

โอกาสเชื่อมต่อพื้นที่สาธารณะริมน้ำ

 

อ้างอิง

  • บทสัมภาษณ์คุณประภากร วรรณกนก ผู้อำนวยการศูนย์การเรียนรู้ธนาคารแห่งประเทศไทย, มกราคม 2560
  • หนังสือเดินชมสวน ทองอุไร ลิ้มปิติ, สถาบันพัฒนาบุคลากร ธนาคารแห่งประเทศไทย, 2559
  • 75 ปี ธนาคารแห่งประเทศไทย, BOT พระสยามแมกกาซีน ฉบับที่ 6, 2560